Jeśli zastanawiasz się, dlaczego Czesi są narodem tak bardzo sceptycznym wobec autorytetów i dlaczego tak bardzo cenią sobie wolność myślenia, odpowiedź znajdziesz w XV wieku. Jan Hus to nie tylko postać religijna. To wybitny naukowiec, rektor praskiego uniwersytetu i reformator języka, który stał się fundamentem czeskiego charakteru narodowego. Jego hasło: "Szukaj prawdy, słuchaj prawdy, ucz się prawdy, miłuj prawdę, mów prawdę, trzymaj się prawdy, broń prawdy aż do śmierci" jest do dziś wyryte w sercu Pragi.

Kiedy następnym razem Twoje dziecko otworzy kolorowy podręcznik albo usiądzie w ławce z rówieśnikami, pamiętaj, że to zasługa jednego Czecha. Jan Amos Komenský (1592–1670) to postać, której wielkość trudno ogarnąć. W czasach, gdy nauka polegała na wkuwaniu łaciny na pamięć pod groźbą chłosty, on ogłosił: „Szkoła ma być zabawą, a nie męczarnią”. To był szczyt rewolucji intelektualnej, która zmieniła świat bardziej niż niejeden wynalazek techniczny.

Wyobraź sobie, że masz swój język, swoją kulturę i swoje państwo, ale nie możesz nic zapisać, bo nikt jeszcze nie wymyślił liter dla Twojej mowy. W takiej sytuacji byli mieszkańcy Państwa Wielkomorawskiego w IX wieku. Wszystko zmieniło się w 863 roku, kiedy na prośbę księcia Rościsława przybyli dwaj bracia z Salonik – Cyryl i Metody. To, co zrobili, to nie była tylko misja chrystianizacyjna. To był szczyt innowacji lingwistycznej, który położył fundament pod całą słowiańską tożsamość.

W XIX wieku język czeski był w odwrocie. Elity mówiły po niemiecku, a rodzima mowa przetrwała głównie na głębokiej prowincji. Wtedy pojawiła się Tereza Nováková (1853–1912) – kobieta o niezwykłej inteligencji i uporze, która postawiła sobie za cel jedno: przywrócić Czechom ich język i godność. To dzięki niej i jej podobnym „budzicielom narodowym”, dzisiejszy czeski jest żywym, nowoczesnym językiem, a nie martwym dialektem.

Tereza Nováková nie była tylko pisarką. Była etnografką, działaczką społeczną i jedną z pierwszych czeskich feministek. Zrozumiała, że aby naród przetrwał, musi mieć własny język, w którym da się opisać nie tylko pracę w polu, ale też skomplikowane uczucia i naukowe teorie.

Nie da się zrozumieć czeskiego podejścia do nauki i techniki, nie znając postaci Járy Cimrmana. Ten uniwersalny geniusz to dziecko trzech umysłów: Šebánka, Svěráka i Smoljáka. To opowieść o tym, jak naród uczynił z fikcyjnej postaci swój największy symbol, i dlaczego wszystko zaczęło się od pewnej radiowej audycji w 1966 roku.

Jára Cimrman to postać, która dla Czechów jest bardziej realna niż wielu polityków. Choć świat kojarzy go dziś z twarzami Zdenka Svěráka i Ladislava Smoljáka, jego prawdziwym ojcem chrzestnym był Jiří Šebánek. To on 16 września 1966 roku na antenie radia ogłosił odnalezienie zapisków „zapomnianego geniusza”.