Myślicie, że Remek był ostatnim Czechem w kosmosie? Nic bardziej mylnego! W 2011 roku w przestrzeń kosmiczną udał się najpopularniejszy mieszkaniec czeskich kopców – Krecik (Krtek). I to nie byle jak, bo na pokładzie amerykańskiego promu kosmicznego Endeavour w ramach misji STS-134.

Nie da się zrozumieć czeskiego podejścia do nauki i techniki, nie znając postaci Járy Cimrmana. Ten uniwersalny geniusz to dziecko trzech umysłów: Šebánka, Svěráka i Smoljáka. To opowieść o tym, jak naród uczynił z fikcyjnej postaci swój największy symbol, i dlaczego wszystko zaczęło się od pewnej radiowej audycji w 1966 roku.

Jára Cimrman to postać, która dla Czechów jest bardziej realna niż wielu polityków. Choć świat kojarzy go dziś z twarzami Zdenka Svěráka i Ladislava Smoljáka, jego prawdziwym ojcem chrzestnym był Jiří Šebánek. To on 16 września 1966 roku na antenie radia ogłosił odnalezienie zapisków „zapomnianego geniusza”.

Poza rygorystycznymi parkami narodowymi, Czechy posiadają sieć 26 Obszarów Chronionego Krajobrazu (Chráněná krajinná oblast – CHKO). Jest to specyficzna forma ochrony, która nie wyklucza działalności człowieka, ale rygorystycznie ją reguluje, by zachować harmonię między architekturą, rolnictwem a naturą. CHKO zajmują aż 15% powierzchni kraju, co pokazuje skalę dbałości o krajobraz.

Republika Czeska ma specyficzne położenie hydrologiczne – niemal wszystkie rzeki wypływają z jej terytorium do sąsiednich państw (Łaba do Niemiec, Odra do Polski, Morawa do Dunaju). Oznacza to, że kraj jest całkowicie zależny od opadów atmosferycznych i retencji. Dlatego ochrona wód jest tu traktowana jako kwestia bezpieczeństwa narodowego. Strategia "Walki z suszą" stała się jednym z najważniejszych programów rządowych w ostatnich latach.

Elektronika w Czechach ma historię dłuższą i bogatszą, niż mogłoby się wydawać. Od pionierskich prac nad radiotechniką w okresie międzywojennym, przez gigantyczny kombinat państwowy Tesla, aż po dzisiejszą pozycję kraju jako ważnego ogniwa w produkcji komponentów elektronicznych dla przemysłu motoryzacyjnego i kosmicznego. Czeska elektronika zawsze charakteryzowała się jednym: wysoką jakością projektowania. Nawet w czasach izolacji gospodarczej czescy inżynierowie potrafili tworzyć zaawansowane systemy radiolokacyjne i pomiarowe, które budziły podziw na Zachodzie. Dziś to dziedzictwo procentuje – Czechy nie są już producentem masowego sprzętu AGD, ale stały się centrum wysokospecjalistycznej elektroniki przemysłowej, systemów sterowania i komponentów, bez których nie powstałby żaden współczesny samochód czy smartfon. Niniejszy artykuł analizuje transformację tego sektora i wskazuje, gdzie dziś bije serce czeskiej krzemowej rewolucji.

Spoglądając nocą w niebo, rzadko myślimy o tym, że nad naszymi głowami krążą setki obiektów o nazwach takich jak Praha, Brno czy Masaryk. Czeska astronomia to nie tylko historia związana z Tycho de Brahe czy Janem Keplerem. To przede wszystkim nowoczesna, matematyczna precyzja, która uczyniła z Czechów światowych liderów w odkrywaniu i monitorowaniu tzw. obiektów bliskich Ziemi (NEO). Sercem tych sukcesów jest Obserwatorium Kleť, położone niedaleko Czeskiego Krumlova.

Tradycja geniuszu i nowoczesne huby technologiczne

Republika Czeska od wieków była krajem wynalazców. To tutaj Otto Wichterle opracował pierwsze miękkie soczewki kontaktowe przy użyciu dziecięcego zestawu do budowy maszyn, a Prokop Diviš skonstruował pierwszy piorunochron. Ta tradycja „złotych czeskich rączek” ewoluowała w XXI wieku w zaawansowany system innowacji, który opiera się na ścisłej współpracy państwa, prestiżowych uczelni technicznych i prywatnego kapitału. Czechy nie są już tylko krajem produkcyjnym; to dziś potężny ośrodek badawczo-rozwojowy (R&D), który przyciąga naukowców z całego świata. Sercem tych innowacji jest Brno, często nazywane „czeskim Silicon Valley”, oraz Praga, która stała się hubem dla biotechnologii i sztucznej inteligencji. Niniejszy artykuł analizuje kluczowe obszary, w których czeska innowacyjność wyznacza światowe standardy, oraz przygląda się mechanizmom, które sprawiają, że ten stosunkowo mały kraj jest w stanie konkurować z największymi potęgami technologicznymi globu.

Historia Eugene’a Cernana (1934–2017) to dowód na to, że osobiste korzenie mogą być silniejsze niż żelazna kurtyna. Jako dowódca misji Apollo 17, Cernan nie tylko zapisał się w historii jako ostatni człowiek na Księżycu, ale także jako ten, który formalnie wprowadził czechosłowackie barwy do ekskluzywnego klubu „księżycowych narodów”. Choć lot odbył się zgodnie z wszelkimi procedurami NASA, jego finał na Ziemi był pokazem małości ówczesnych władz komunistycznych.