Muzeum Żydowskie w Pradze
Muzeum Żydowskie w Pradze (Židovské muzeum v Praze) to instytucja absolutnie unikalna w skali światowej, nie tylko ze względu na bogactwo swoich zbiorów, ale także na tragiczne okoliczności ich przetrwania. Założone w 1906 roku, miało dokumentować historię i tradycje społeczności żydowskiej w Czechach, która przez wieki współtworzyła unikalny charakter Pragi. Paradoksalnie, to właśnie podczas nazistowskiej okupacji zbiory te drastycznie się powiększyły. Niemcy, planując stworzenie cynicznego „Muzeum Wymarłej Rasy”, zwozili tu skonfiskowane przedmioty liturgiczne, archiwa i dzieła sztuki z ponad stu gmin żydowskich z całych Czech i Moraw. Dziś te eksponaty, zamiast służyć propagandzie nienawiści, stanowią żywe świadectwo bogactwa kultury, która niemal została całkowicie unicestwiona.
Muzeum nie jest jednym budynkiem, lecz kompleksem rozproszonym po historycznej dzielnicy Józefów (Josefov). W jego skład wchodzi kilka synagog, z których każda ma inny charakter. Synagoga Maisela prezentuje historię Żydów w krajach czeskich od X do XVIII wieku, podczas gdy Synagoga Hiszpańska, olśniewająca mauretańskim wnętrzem i złotymi zdobieniami, skupia się na czasach nowożytnych. Najbardziej poruszająca jest jednak Synagoga Pinkasa. Jej ściany pokryte są ręcznie wypisanymi nazwiskami niemal 80 tysięcy czeskich i morawskich Żydów, którzy zginęli w obozach zagłady. Na piętrze synagogi znajduje się stała wystawa rysunków dzieci z getta w Terezinie – niezwykle emocjonalny zapis dziecięcej wrażliwości w obliczu niewyobrażalnego okrucieństwa.
Punktem kulminacyjnym wizyty jest zawsze Stary Cmentarz Żydowski. To jedno z najbardziej magicznych i melancholijnych miejsc w Pradze. Ze względu na ograniczoną przestrzeń getta, zmarłych grzebano tu warstwami, co doprowadziło do powstania malowniczych pagórków, z których wyrastają tysiące stłoczonych macew. Najsłynniejszym nagrobkiem jest ten należący do rabina Löwa, legendarnego twórcy Golema. Do dziś turyści z całego świata zostawiają na nim małe kamyki i karteczki z prośbami (kwitłoch), wierząc w cudowną moc rabina.
Zwiedzanie muzeum dopełnia Sala Obrzędowa praskiego Bractwa Pogrzebowego oraz Galeria Roberta Guttmanna, prezentująca sztukę żydowską. Muzeum Żydowskie to nie tylko lekcja historii, ale przede wszystkim głębokie doświadczenie duchowe. To opowieść o przetrwaniu, o ogromnym wkładzie społeczności żydowskiej w naukę i kulturę (wystarczy wspomnieć Franza Kafkę) oraz o konieczności zachowania pamięci. Spacerując między synagogami, odwiedzający przenosi się w świat, który fizycznie przestał istnieć, ale którego duch wciąż jest wyczuwalny w każdym zaułku praskiego Józefowa.
