Wybory do Rad Wojewódzkich (zastupitelstvo kraje)
- Subtitle: Elections 2020
- Excerpt: Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam.
Czechy znajdują się nieco ponad rok po ostatnich wyborach wojewódzkich (czes. krajské volby), które odbyły się jesienią 2024 roku. Następne wybory tego szczebla są zaplanowane na jesień 2028 roku.
Oto szczegółowy opis zasad wyboru władz regionalnych w Czechach:
1. Co wybierają obywatele?
Wyborcy decydują o składzie Rad Wojewódzkich (zastupitelstvo kraje). Wybory odbywają się w 13 województwach (tzw. krajach).
- Wyjątek – Praga: W stolicy nie odbywają się wybory wojewódzkie, ponieważ Praga ma status miasta statutowego i jednocześnie regionu. Jej władze są wybierane w cyklu wyborów samorządowych (najbliższe jesienią 2026 r.).
- Kadencja: Wynosi 4 lata.
- Liczba radnych: Zależy od liczby ludności województwa i wynosi od 45 do 65 osób.
2. System wyborczy
Wybory wojewódzkie odbywają się według systemu proporcjonalnego:
- Próg wyborczy: Aby uczestniczyć w podziale mandatów, partia lub koalicja musi zdobyć co najmniej 5% głosów w danym województwie.
- Głosy preferencyjne: Wyborca może oddać maksymalnie 4 głosy preferencyjne (zakreślając kółkiem numer kandydata na liście). Jeśli kandydat otrzyma co najmniej 5% takich głosów w ramach swojej listy, przesuwa się na jej szczyt.
- Metoda podziału mandatów: Stosowana jest metoda d'Hondta.
3. Wybór Hetmana (Hejtman)
Podobnie jak w przypadku burmistrzów, w Czechach nie ma bezpośrednich wyborów Hetmana (odpowiednika polskiego marszałka województwa).
- Hetman jest wybierany przez nowo wybraną Radę Wojewódzką spośród jej członków.
- Wybór ten jest wynikiem negocjacji koalicyjnych, co oznacza, że Hetmanem nie zawsze zostaje lider zwycięskiej partii, lecz osoba, która zdoła zbudować większość w radzie.
4. Kto może głosować i kandydować?
- Czynne prawo wyborcze: Obywatele Czech, którzy ukończyli 18 lat i są zameldowani na terenie danego województwa.
- Bierne prawo wyborcze: Osoby uprawnione do głosowania, które ukończyły 18 lat.
- Ważne: W przeciwieństwie do wyborów samorządowych, obywatele innych krajów UE (np. Polacy mieszkający w Czechach) nie mają prawa głosu w wyborach wojewódzkich – jest ono zarezerwowane wyłącznie dla obywateli Czech.
5. Aktualna sytuacja (2026)
Władze wojewódzkie wybrane w 2024 roku są obecnie w połowie swojej kadencji.
- Dominacja polityczna: W większości regionów władzę sprawują koalicje oparte na ruchu ANO lub szerokie koalicje partii centroprawicowych (ODS, STAN, KDU-ČSL).
- Znaczenie: Województwa w Czechach dysponują znacznymi budżetami i odpowiadają m.in. za transport regionalny, służbę zdrowia (szpitale wojewódzkie) oraz szkolnictwo średnie.
6. Organizacja głosowania
- Wybory tradycyjnie trwają dwa dni (piątek 14:00–22:00 i sobota 8:00–14:00).
- Nie ma możliwości głosowania za granicą ani korespondencyjnie (z wyjątkiem specyficznych uregulowań np. podczas pandemii w przeszłości).
Szczegółowe wyniki archiwalne oraz składy obecnych rad wojewódzkich można znaleźć na portalu Volby.cz.