Václav Havel
- Subtitle: Sylwetki prezydentów
Václav Havel (1936–2011) to postać symboliczna dla współczesnych Czech, pierwszy prezydent Republiki Czeskiej (1993–2003) oraz ostatni prezydent Czechosłowacji (1989–1992). Był pisarzem, dramaturgiem, filozofem i jednym z najważniejszych europejskich dysydentów XX wieku.
Oto opis jego sylwetki z podziałem na kluczowe aspekty:
Działalność opozycyjna i dysydencka
Zanim został politykiem, Havel był uznanym dramaturgiem (przedstawicielem teatru absurdu) i intelektualistą.
- Karta 77: Był współzałożycielem i jednym z pierwszych rzeczników Karty 77 – manifestu wzywającego władze komunistyczne do przestrzegania praw człowieka.
- Więzienie: Za swoją działalność antyreżimową spędził w więzieniach łącznie około pięciu lat. Jego listy z więzienia do żony (Listy do Olgi) stały się klasyką literatury humanistycznej.
- Filozofia oporu: Sformułował słynną koncepcję „życia w prawdzie” oraz esej Siła bezsilnych, w którym dowodził, że zwykli obywatele mogą obalić totalitaryzm poprzez odmowę uczestnictwa w kłamstwie systemu.
Droga do prezydentury (Aksamitna Rewolucja)
W 1989 roku stał się twarzą Aksamitnej Rewolucji jako lider Forum Obywatelskiego (Občanské fórum).
- Jego hasło: „Prawda i miłość muszą zwyciężyć nad kłamstwem i nienawiścią” stało się dewizą nowych Czech.
- W grudniu 1989 roku, jako więzień polityczny, który jeszcze kilka miesięcy wcześniej przebywał w areszcie, został wybrany na prezydenta Czechosłowacji przez to samo zgromadzenie parlamentarne, które wcześniej służyło komunistom.
Styl sprawowania urzędu
Jako prezydent Havel był zaprzeczeniem typowego polityka – był nazywany „prezydentem-filozofem” lub „prezydentem-artystą”.
- Niekonwencjonalność: Na początku urzędowania poruszał się po Zamku na Hradczanach na hulajnodze, a do pracy przyjmował swoich kolegów-dysydentów, muzyków i artystów.
- Wymiar etyczny: Kładł ogromny nacisk na moralny wymiar polityki. Uważał, że prezydent powinien być sumieniem narodu, a nie tylko administratorem.
- Osobowość: Był człowiekiem skromnym, pełnym autoironii, a jednocześnie niezwykle stanowczym w kwestiach praw człowieka i demokracji.
Polityka zagraniczna i dziedzictwo
Dzięki autorytetowi Havla, Czechy stały się symbolem udanej transformacji ustrojowej.
- NATO i UE: Był głównym architektem powrotu Czech do struktur zachodnich (wejście do NATO w 1999 r.).
- Przyjaźnie światowe: Do Pragi na jego zaproszenie przyjeżdżali tacy liderzy jak Bill Clinton (z którym Havel grał na saksofonie w praskim klubie jazzowym), Dalajlama XIV czy członkowie zespołu The Rolling Stones.
- Prawa człowieka: Nawet po odejściu z urzędu w 2003 roku pozostał aktywnym obrońcą praw człowieka na świecie (od Kuby po Chiny i Białoruś).
Dziedzictwo po śmierci
Václav Havel zmarł 18 grudnia 2011 roku. Jego pogrzeb stał się manifestacją jedności narodowej i uznania dla jego wkładu w wolność Europy Środkowej.
- Jego imieniem nazwano Lotnisko w Pradze oraz liczne place i ulice na całym świecie.
- Do dziś w czeskim dyskursie politycznym pojęcie „havlista” oznacza osobę wierną ideałom liberalnej demokracji, prawom człowieka i proeuropejskiemu kursowi kraju.
Havel pozostaje dla Czechów (i świata) symbolem moralnej siły, która potrafiła bez użycia przemocy pokonać dyktaturę. Więcej o jego tekstach i życiu można dowiedzieć się na stronie Biblioteki Václava Havla.