Czeska hospoda to nie jest zwykła restauracja, lecz instytucja społeczna z rygorystyczną, choć niepisaną etykietą. Zrozumienie mechanizmów jej działania jest kluczowe dla każdego, kto chce poczuć się w Czechach jak "domownik". Wszystko zaczyna się od wyboru miejsca. W tradycyjnych lokalach popularne są długie, wspólne stoły. Jeśli widzisz wolne krzesło przy zajętym stole, etykieta wymaga zapytania: "Je tu volno?". Po otrzymaniu potwierdzenia, możesz usiąść, ale nie oczekuj, że współbiesiadnicy od razu nawiążą rozmowę – hospoda to miejsce intymności w przestrzeni publicznej.
Žemlovka (potocznie nazywana zemlbába) to danie, które narodziło się z szacunku do pieczywa i oszczędności, ale z czasem stało się jednym z ulubionych słodkich dań obiadowych w czeskich domach i stołówkach. Choć na pierwszy rzut oka przypomina francuski pain perdu lub brytyjski bread pudding, czeska žemlovka ma swoją unikalną, wielowarstwową strukturę, która czyni ją daniem niezwykle sycącym i kompletnym pod względem tekstur.
Dukátové buchtičky se šodó (lub częściej z waniliowym kremem) to danie, które dla polskiego obserwatora może wydawać się dziwne jako danie główne, ale w Czechach jest absolutnym klasykiem, szczególnie w menu szkolnym i przedszkolnym. Składa się z setek małych, drożdżowych kostek wielkości dukata (stąd nazwa), które są pieczone razem w dużej formie, a następnie rozdzielane i zalewane obfitą ilością gorącego, płynnego sosu waniliowego.
W Czechach mawia się, że "zupa to grunt" (polévka je grunt). Tradycyjny czeski obiad zawsze składa się z dwóch dań, a zupa pełni rolę rozgrzewającego wstępu, który ma pobudzić apetyt i przygotować żołądek na ciężkie danie główne. Czeskie zupy są zazwyczaj gęste, sycące i często bazują na warzywach korzeniowych, ziemniakach oraz grzybach. Najbardziej charakterystyczną z nich jest Česnečka (zupa czosnkowa). To danie legendarne, uznawane za najlepsze lekarstwo na przeziębienie oraz... kaca. Bazuje na bulionie z dużą ilością zmiażdżonego czosnku, ziemniakach i majeranku. Podaje się ją z grzan…
Utopence to obok Hermelína najpopularniejsza zimna przekąska w czeskich lokalach. Nazwa, oznaczająca dosłownie "topielce", wiąże się z legendą o młynarzu Šamánku z Berouna, który podobno był autorem receptury i tragicznie utonął przy naprawie młyńskiego koła. Choć geneza jest mroczna, samo danie to czysta radość dla podniebienia, zwłaszcza w towarzystwie zimnego piwa. Podstawą utopenców są špekáčky (nigdy zwykłe parówki!), które marynuje się w kwaśnej zalewie octowej.
Czeskie wędliniarstwo to dyscyplina oparta na tradycji austro-węgierskiej, gdzie dym, czosnek i odpowiednia zawartość tłuszczu grają główne role. Najważniejszym i najbardziej ikonicznym produktem jest Špekáček. To krótka, pękata kiełbaska, która od 1912 roku posiada rygorystyczną recepturę. Prawdziwy špekáček musi składać się z mieszanki wołowiny i wieprzowiny oraz wyraźnych kostek białej słoniny (stąd nazwa špek), które po podgrzaniu nadają mu soczystości. Špekáček to fundament czeskiego grillowania i ognisk – nacina się go w charakterystyczny "jeżyk", by wytopił się tłuszcz i skórka stała…
Hermelín to produkt, który w czeskiej świadomości kulinarnej zajmuje miejsce szczególne. Jest to ser z białą pleśnią, wzorowany na francuskim Camembercie, jednak o nieco innej strukturze i gęstości, co pozwala na jego wszechstronne zastosowanie. Jego nazwa nawiązuje do gronostaja (cz. hermelín), ze względu na śnieżnobiałą skórkę. Aby zrozumieć fenomen tego sera, należy przyjrzeć się dwóm jego najpopularniejszym formom: Nakládaný Hermelín oraz Grilovaný lub Smažený Hermelín.
Ovocné knedlíky to potrawa, która najlepiej definiuje specyfikę czeskiego podniebienia. W Polsce knedle z owocami bywają obiadem, ale w Czechach są one instytucją, wokół której narosły legendy i spory o idealną recepturę. Podstawowa zasada czeskiego knedla owocowego to sezonowość. Latem króluje truskawka i czereśnia, późnym latem morela (meruňky), a jesienią śliwka. Jednak to, co odróżnia wersję czeską od polskiej, to rodzaj stosowanego ciasta. Choć spotyka się knedle drożdżowe (kynuté), za najbardziej szlachetne i tradycyjne uważa się knedle z ciasta twarogowego (tvarohové těsto).
Obložené chlebíčky to kulinarny fenomen, który narodził się na początku XX wieku w Pradze, w delikatesach Jana Paukerta. Paukert chciał stworzyć przekąskę "między daniem a kanapką", którą można zjeść elegancko bez użycia sztućców. Tak powstała otwarta kanapka na bazie veki, która stała się symbolem czeskiej gościnności. Prawdziwy chlebíček to nie jest zwykła kromka z szynką – to misternie ułożona kompozycja, w której każdy składnik ma swoje miejsce.
